ตำนานท้าวเวสสุวรรณ มีอยู่หลากหลายตำนาน รูปร่างหน้าตาของท้าวเวสสุวรรณ (ท้าวเวสสุวัณ) จะเป็นที่คุ้นเคยในบ้านเราเป็นอย่างดี คือ เป็นลักษณะรูปยักษ์ หน้าตาดุดัน ถือตะบองขนาดใหญ่
ด้วยท่านเป็นเจ้าแห่งอสูร รากษสและภูตผีปีศาจ ถ้าหากจะพูดถึง “เจ้า” หรือ “นาย”แห่งภูตผีปีศาจทั้งหลายแล้ว เรามักจะเอ่ยนาม “ท้าวเวสสุวัณ” หรือที่พราหมณ์เรียกกันว่า “ท้าวกุเวร” และทางพุทธเรียก
“ท้าวไพสพ” ซึ่งสถิตอยู่ในสวรรค์ชั้นล่างสุดของฉกามาพจร ชื่อสวรรค์ชั้นจตุมหาราชิกาภูมิ
คนโบราณจึง มักทำ รูปเคารพท้าวเวสสุวรรณ และเครื่องรางต่างๆ เป็นรูปของพระองค์ท่านฯ ไว้เป็นที่สักการะ หรือป้องกันเหตุเภทภัยร้ายต่างๆ เช่น ทำเป็นผ้ายันต์แขวนไว้เหนือเปลเด็กอ่อน เพื่อป้องกัน
ไม่ให้ภูตผีปีศาจมารบกวนเด็กเล็ก หรือจำหลักเป็นด้ามของมีดหมอที่สัปเหร่อใช้กำราบวิญญาณ เนื่องจากสมัยก่อนเวลาเผาศพก็ยกขึ้นกองฟอนแล้วใส่ไฟเผา พอร้อนเข้าเส้นเอ็นก็ยึดถึงขนาดลุกขึ้นนั่ง
สัปเหร่อเลยต้องใช้มีดกรีดตามเส้นเอ็นก่อน ทีนี้พอยกขึ้นเผาศพก็จะไม่กระดุกกระดิก เลยเป็นความเชื่อว่ามีดหมอจำหลักรูปท้าวเวสสุวัณสามารถปราบผีได้
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
คติความเชื่อแบบไตรภูมิ เชื่อว่ามีท้าวโลกบาลประจำอยู่ 4 ทิศ ท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ นั้น ประกอบด้วย
– ทิศตะวันออก” พราหมณ์เรียก พระอินทร์ พุทธเรียก ท้าวธตรฐ มี คนธรรพ์ เป็นบริวาร
– ทิศตะวันตก” พราหมณ์เรียก พระวรุณ พุทธเรียก ท้าววิรูปักษ์ มีนาค ครุฑ และเทวดา เป็นบริวาร
– ทิศใต้” พราหมณ์เรียก พระยม พุทธเรียก ท้าววิรุฬหก มี กุมภัณฑ์ เป็นยักษ์มีอัณฑะใหญ่เท่าหม้อตาลเป็นบริวาร
– ทิศเหนือ” ได้แก่ ท้าวเวสสุวรรณ พราหมณ์เรียก ท้าวกุเวร พุทธเรียก ท้าวไพสพ มี อสูร รากษส และภูตผีปีศาจ เป็นบริวาร
ท้าวกุเวรนอกจากนี้ ในตำราโบราณและงานวรรณคดีกล่าวตรงกันว่า ท้าวเวสสุวรรณ เป็นยักษ์ที่มีพัสตราภรณ์และผิวกายสีเหลืองทอง จิตใจดีงาม ดำรงอยู่ในสัตย์ธรรม ถึงขนาดอุทิศตนถวายพิทักษ์รักษาพุทธสถาน
และองค์พระพุทธเจ้า เช่น รูปหล่อปิดทองด้านซ้ายของฐานองค์พระพุทธชินราช วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จ.พิษณุโลก ก็ทำเป็นรูปท้าวเวสสุวรรณ ส่วนด้านขวาเป็นยักษ์อีกตนหนึ่งชื่อ “อาฬาวกยักษ์” เหตุที่เรียกกันว่า
“ท้าวกุเวร” เนื่องจากพระพรหมเห็นว่ามีรูปร่างไม่ดี ร่างกายพิการต้องถือไม้เท้า จึงตั้งชื่อให้ดังนั้น ที่บ้านเรามาจำหลักเป็นยักษ์ถือตะบองยันพื้น ก็คงจะมีเค้าเงื่อนมาจากเรื่องดังกล่าว ท้าวเวสสุวรรณ นั้น “ เวส” แปลว่า
พ่อค้า หมายถึง พ่อค้าอันมีทรัพย์ อันได้แก่ ทองคำ เนื่องจากท้าวเวสสุวรรณ อดีตชาติเคยเกิดเป็นพราหมณ์ เปิดโรงงานค้าขายหีบอ้อยจนร่ำรวย และได้นำเงินทองบริจาคให้ผู้ยากไร้ เมื่อเกิดใหม่จึงได้ครองเมืองวิสานะนคร
ผู้คนจึงเรียกว่าเวสสุวัณ ด้วยกุศลดังกล่าวจึงได้รับพรจากพระพรหมให้เป็นอมตะไม่ตาย และให้เป็นเจ้าของทรัพย์สมบัติต่างๆ ทั่วแผ่นดิน
ท้าวเวสสุวรรณ นั้น นอกจากเป็นหนึ่งในท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ ที่มีหน้าที่ดูแลสุข ทุกข์ และป้องกันภยันตรายของมนุษย์ทั้ง ๔ ทิศ แล้ว ยังถือว่าเป็น “เทพเจ้าแห่งทรัพย์ทั้งปวง” เป็นผู้รักษาทรัพย์ในแผ่นดินอีกด้วย
เป็นเทพที่มีความมั่งคั่งบริบูรณ์ในทรัพย์สมบัติทั้งหลาย มีชื่อเรียกหลายพระนาม เช่นพระไพศรพณ์(ชื่อซึ่งเป็นเทพประจำสำนักงานอัยการสูงสุด), ไวศรวัณ, เวสสุวัณ, อิศะสะขี ,ธนบดี(เป็นใหญ่ในทรัพย์), ธเนศวร(เจ้าแห่งทรัพย์),
อุจฉาวสุ(มั่งมีได้ดั่งใจ), ยักษราช(ขุนแห่งยักษ์), รัตนครรภ์(พุงแก้ว),หมู่ชาวจีนเรียกชื่อท่านว่า ไฉ่ซิงเอี๊ย (เทพเจ้าแห่งโชคลาภ) ชาวญี่ป่นเรียกนามท่านว่า ทามอนเท็นหรือบิชามอนเท็นฯลฯ ในคัมภีร์ไตรภูมิพระร่วงได้พรรณนา
และกล่าวถึงท้าวเวสสุวรรณว่าเป็นเทพที่ร่ำรวยมหาศาลมีทองคำมากมายไม่รู้กี่ร้อยล้านทั้งยังมีเครื่องประดับเป็นทองมากมาย
และในทางพระพุทธศาสนาได้กล่าวถึงท้าวเวสสุวรรณว่าเป็นเทพธรรมบาลผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนาและเมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ โดยการนำของท้าวเวสสุวรรณ ได้พร้อมใจกันรจนามนต์ “อาฏานาฏิยปริตรสูตร”ขึ้นมา แล้วน้อมนำไปถวายแด่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ภูเขาคิชกูฏ กรุงราชคฤห์ ดังที่เรารู้จักกันในพระคาถา “ภาณยักษ์” นอกจากนี้ตามความเชื่อในทางพระพุทธศาสนาได้ระบุว่าท้าวเวสสุวรรณ
เป็นเจ้าบัญชีพระกาฬใหญ่ที่บันทึกความดีของมนุษย์แต่ละคน โดยเมื่อถึงวันอุโบสถ คือ ขึ้นหรือแรม ๘ ค่ำและ๑๕ ค่ำ ท้าวเวสสุวรรณและท้าวจตุโลกบาลท่านอื่น รวมทั้งสิ้น ๔ องค์ จะลงมาตรวจโลกมนุษย์อยู่เสมอ
โดยจะถือแผ่นทองและดินสอมาด้วยและจะเที่ยวเดินดูไปทุกแห่งทั่วถิ่นฐานบ้านเมืองใหญ่น้อยทั้งหลายในมนุษย์โลก ถ้าใครทำบุญทำความดีก็จะเขียนชื่อและการกระทำลงแผ่นทองคำแล้วนำแผ่นทองไปให้ปัญจสิขรเทวบุตร
ซึ่งจะนำไปให้พระมาตุลีอีกต่อหนึ่ง พระมาตุลีจึงเอาไปทูลถวายแก่พระอินทร์ถ้าบัญชีในแผ่นทองมีมากเทวดาทั้งหลายก็จะแซ่ซ้องสาธุการด้วยความยินดีที่มนุษย์จะได้ขึ้นสวรรค์มาก แต่หากมนุษย์ใดทำความชั่ว
ก็จะจดชื่อส่งบัญชีให้พญายมราชเพื่อให้นายนิรบาลทั้งหลายจะได้ทำกรรมกรณ์ให้ต้องตามโทษานุโทษเท่าสัตว์นรกเหล่านั้น
ในอดีตโบราณจารย์ได้จัดสร้างรูปเคารพบูชาท้าวเวสสุวรรณเพื่อให้สาธุชนทั้งหลายกราบไหว้บูชามามากกว่าพันปี โดยมีความเชื่อว่าการบูชาท่านจะนำมาซึ่งโชคลาภและทรัพย์สมบัติตลอดจนช่วยคุ้มครองจากคุณไสย
และภูตผีปีศาจ เนื่องจากท่านเป็นนายแห่งผีและยักษ์ทั้งปวง
